06-29-2000
JALUOdotKOM
MIGAWO MAR ABORO
Jagoro; Ajos wuod Atiga Ny’Ochola
MWACHE MOLAL EI LUO
Kane Podho ochopo Kenya, ndalono noyudo ka ogendini moko ariyo nodak got Ramogi; noyudo jo-Goma kod jo-Wareje sani to joko luongo gi ni Wanyejra. Jo-Wareje ne jodolo mane timo misango e wi got, jo-Goma to ne weg piny, sani to ogendini ariyogi wacho dholuo ma onge kaka inyalo pogogi kodwa. Joka-Dima luongogi ni Ojwando; to mano ok nyinggi. Ojwando gi tiendgi gin: Waluonga, Karodi, Kowil, Waramba, Kanyibale, Wasira, Wahipi, Wasawa, Waleny, Wasenje, Wahaya, Nyiywer kod Waundha. Dhoudi gi duto olal ei Imbo Kadimo.
Jo-Mur ei Alego, Joka-Nyalaro ei Ugenya (dalagi mosenindo Mathews Ogutu), Olunje ei Seme, kod jo-Girango modak ei Kano kaka Kabar, Sidho kod Wang’aya ( dalagi Luanda Magere, Kech Ka’Majwala kod Messiah Ondeto).
Kabar gin jo-Mur mane obiro odak ei Kano omiyo ok gin joluo. Sidho nyakwar Girango. Wang’aya gin joka-Wiga ma wuod Suba, Suba wuod Girango. Omiyo ogandago duto ok gin joluo to sani gidak ei Luo kendo giwacho dholuo. Gin mwache modak ei Luo. Kane ochopo ni jo-Kalenjin koro kedo gi joluo, Luanda Magere ne kedo ni joluo nikech nodak ei pinygi to ok en jaluo gi tiende. Noriembo jo-Kalenjin mochopo but god Manyonge, kanyo ema lweny nochuoye chieng’. Kuom hawi maber Luo noloyo jo-Kalenjin momako kama sani ogerie boma ma Kericho; nyingno, Oricho ne en ja-Kadibo ei Kano.
Jo-Sidho moko notuk moriwore gi jo-Wanjare moko ema ogero gweng’ manyocha ase ganonu mokiewo gi Oyugis miluongoni Muksero, kanyo bende jo-Kisero moko odakie. Sani giwacho dhok ariyo, dholuo kod dho-Kisii ( gweng’ monyuolie minwa nyargi nera Mikayi Anna Aomo "Atiga Ny’Ochola" nyakwar Nyauma).
Ka wadhi milambo bende wayudo joka- Nyameda ei Suna; bende gi dendore gi nying moro machal g’ayany ni Joka-Abang’onye, ok en ayany tiendeni dongruok mane owuok kuom dhako mane ok gi ng’eyo. Joka-Migundho bende odak ei Suna, kata kamano gin kod tim moro ma ok ber chuth; ng’enygi jokuo.
Dhoudi ariyogi ok nyuomre. Wat moriwogi en ma; higni machon ahinya kane Nyameda oromo kod Migundho e dho wadh Mirunda kane lweny osekeyogi, gia e chulni man ei nam Lolwe kaka Rusinga kod Mufangano, mokwongo ne ok giwach dhok achiel omiyo winjoruok ne tek ahinya to bang’ ndalo manok ne gichako winjore dhok.
Chieng’ moro achiel Migundho nodhi lupo e dho wath kendo noromogi dhako moro kod nyathi ma nyako mapod tin, gi kanyono nokawogi kendo oterogi dala, kane ochopo to onyiso Nyameda ni, "Omera kaw dhakoni, nyathini to abiro pidho kose bedo maduong’ to akawe obedo chiega, kendo en ema obiro gero pinya". Bang’ mano Nyameda koro ne luongo Migundho ni ore (wuode). Kane nyako chande ose pong’ to nokawe moloke chiege, kendo noluongo Nyameda ni jaduong’ne, omiyo ok gi nyuomre. Bang’ ndalo mogwarore ne gi tuk kendo gi dhi e gwenge mopogore opogore, Nyameda nodhi ei jo-Wiga modak malo Suna but Nyarombo, eyo moa Tagache kind Nyasoko, Bondo Nyironge kod Oria.
Migundho to olal ei Kanyamkago, gidak but wath Oria, Minyere, Agongo (but Sikul Rapogi) nyaka Awendo (dala g’Owuor Gari kod Gor Misiani), kata kamano tim mar kuo oluwo kothgi. Timni nowuok kuom nyathi mane okwalo kom min mare kane oyudo gituk; kendo nobiro gi komno. Mano nochalo kaka kom hawi; omiyo kuo oluwo kothgi nyaka sani. Kata kamano gin kod hap telo nikech kom mane gikawo chande.Omiyo joka-Nyameda pok obedo gi jachung’ (jatelo) nyaka sani.
Nitie ogendini moko bende molal ei Luo mapok awachonu, gin kaka; Kaguria, Waundha, Kakremba, Kakrao kod Wamiembe. Kaka gi dak ema; Kakremba odak Ogwedhi e kind Masaai gi Luo. Kakrao odak e kind Uriri gi Migori. Kaguria odak ei Kabuoch e kind Kogita gi Kamenya but Ogango nyaka aora Sare.
Waundha yande odak kama sani ogurie masin mar niang’ ma Awendo. Sani to gi kere moko odak malo Arambe (Harambe) moko bende odak e gwenge mokiewo gi Awendo, Ranen nyaka Yago. Wamiembe odak but Gogo Falls, aora Kuja.
Wahondo kod Omenya gin joka Le (jo-Asembo) mane olal. Gem Asumbi nyinge en Opiyo mano wuod Kwenda mane oa loka obiro milambo. Wapondi bende odak but Asumbi gi Kochia, mago joka-Nyadoto mane odong’ e dho nam kane gi tuk, kendo ne gi pondo ei togo ma diek emane gi nyiedho gin jo-Kagola
Mwache ma moko nodhi Tanzania, to joluo mokikore kodgi chalo kama; Mageta, Turi, Mot kod Gwa, mago e joluo gi tiende modak ei Tanganyika, to ma moko gin mwache kaka jodala g’Owino Misiani (jo Kiseru) mago joka Kombe.
Okwongo tik tik ne gidak Simbi Nyaima ei Karachuonyo, to bang’ masira chande ne gi dar, kendo sani gin Tanzania. Wategi kod Wasweta mago joka Kombe ok gin joluo ngang’. Mani e kaka ang’eyo mwache modak ei Luo. Bang’e abiro loso kuom joluo molokore mwache, omiyo som koda nyaka giko.
*********************************************
Wuon Abila
Ajos wuod Atiga Ny’Ochola
"RIEKO CHANDO JOMA RIEK"
Ogello mak’Okullo
****************
Ka in gi mari moro ma di wandik ka to orni
Akelo,Nyar Kager
jaluo@jaluo.com
Daher winjo dwondi in bende, iwinjo?
