JALUO dot KOM

Ka wuoyi osepong' jonyuolne gonye e chik mondo omany nyako monyalo kendo, kend en mako bad nyako mondo obed chiegi. Nyombo en ka wuoyi koro tero keny dalagi nyako moseyiero. Jaduong' dala pile ne siemo wuode mosegonyo e chik mondo odhi okend konyiseni nyaka otem manyo nyako ma jodalagi oriere kendo humbgi ber nyaka chakre chon. Nond nyako kod kido ninyalo yud koa kuom jagam; mani ne nyalo bedo yuore, waygi, kata wat moro maok nyal wuonde korka keny. Jagam onego bed ng'at ma ja ratiro kendo mong'eyo chik keny.

Kamano bende jodala gi nyako bende kosewinjo wach keny to gi manyo jagam moyango anyuola wuoyi malong'o, mana kaka wuoyi bende nosetimo. Nyaka obed ng'at mong'eyo kit wuoyi, min wuoyi, wuon mare kod anyuolane ma moko, jogam ariyogi bendo kaka jo neno kendo ma nyalo yalo pogo bura komoko matek, kata kochoponi iwero to nyaka gin bende gi bedie kendo gi wach dhogi kaka ne obedo. Ng'ato ka ng'ato kuom jogamgi imiyo lembe kaluwore gi chike Luo.

Wuod mikayi ema ikwongo gony nikech en ema oduong e dala, kata otin kuom nyuol to nyako okuong ne yawuoyi ma moko mar tieko kwer. Nikech min'gi ema duong' e dala. Ka mikayi pok onyuolo wuoyi to kuom hawi marach yawuot nyachira osepong' onego gi kichre mondi nikech mikayino nyalo nyuolo wuoyi.

Jogam koro osetieko weche kuom kend, ochopo seche ma koro wuoyi dhi limo nyako. Wuoyino wuok gi jagam kodhi limo nyako, okawo wuoyi machielo bende ma bedo kaka jaduok weche. Ka gichopo e dala gi nyako to wuon keny kod jago machielono dhi e simba, jagam to dhi odgi nyako mondo owinj pach jonyuol. E thuolono jagam temo loso gi min nyako kod wuon nyako mondo owinj pachgi kaka chalo ka diponi pok giloko paro kaka nyocha gisewinjore motelo. Ka weche ber to jagam dok e simba kendo otero wach ne yawuoyi.

Min nyako koro gonyo nyare mondo odhi omos welo, nyako kawo nyiri moko ariyo kata adek kendo gidhigo e simba, yawuoyigo koro temo mulo tiend weche mokelogi, ka nyako oyie kodgi to owachoni; "mano en wach miyo gi wuoro". Jagam kinyne duoko wach ne jonyuol malo kowachoni; " Wasewinjore gi nyako, wach koro odong' kuom jonyuol". Nyako bende wuon mare penjo ka bende oseyie gi wachno, nyako duoko kaluwore gi pache owuon. Wuon nyako penjo jagam ka diponi jodalagi wuoyi gin joma beyo ma ok nyal chande gi nyombo, kendo jagam duoko kowachoni; "Gilong'o ok gini chandi ngang', nyako to oseyie, wach koro odong e lwetu un jonyuol". Bang' mano jagam kod yawuoyi ariyo kande dok thurgi kendo giikore mar dok mako nyako.

Jodalagi wuoyi koro oro jomeko mondo odhi thurgi nyako, giterone dayo mich moro matin (nalo) kuom duokone godo erokamano nimar en ema nyocha nyako nindo ode. Ka wuon nyako kata min onge to ok ginyal kawe ngang'. Nimar en kwero ka nyithindo riwore motelo ne jonyuol. Gidok nono kendo gichano mar biro kendo. Ka giwinjo ni jonyuol nyako oseduogo, ginyalo dok mako nyako, mokwongo gimiyo dayo nalo kendo ka yawuot gwengno odagi ni ok gidhi gi nyako to nyaka gimigi nalo bende, korka inyalo wenegi nyako gidhigo.

Ka yawuoyigo osemako nyako mokelo dalagi wuon keny, to nyiri luwo bang' nyargi, nyakono ok nyal chiemo nikech kihondko mane ogoye koywak e seche mag meko pok orumo. Chieng'no gotieno iriembo nyiri kod yawuoyi matindo, kendo iyiero nyiri adek mosekendi kod yawuoyi ariyo mosenyombo mondo obed kaka joneno mar ringre nyako.

Nyirigo pielo wuoyi e pien, nyako bende kamano. Nyiri kod yawuoyi kande osebedo kaka joneno mar ringre nyako, koro giriwore e ringruok achiel. Kuom hawi marach ka wuoyi otho maok nyal loyo tich ringruok to wuon ywaye oko kendo yweye gi nyapong' kolamone mondo obed dichwo. Ka mano pok otimore to nyiri kod yawuoyi ka ok wuogi.

Ka mano osetimore to ikawo ringre nyako iketo e balategni ang'wen kendo iluongo yuore moro mondo obed janeno mar nyiri kande. Bang' yieruok e kind yuoro kod yawuoyi to nyiri wuok ka goyo sigalagala ka gipako nikare nyargi yande okano ringre maber. Kinyne giwuok ka giwer, kendo gitingo balatago achiel ma gidhi nyiso monde owetegi nyako kod deyene.

E seche ma gichopo dala to mond owete gi nyako romone nyirigo gi sigalagala kendo giwirogi gi mo ka gikiro nyim e ng'utgi nimar nyargi oseloyo, jonyuol nyako romone nyirigo kendo gibukogi gi buru mano nyiso loch ma nyargi osekelo. Kuom hawi marach ka nyako ne ok orito ringre maber to onge nyasi mitimo en wichkuot ne jonyuol kod jodalagi duto.

Kendo bang'e wuon nyako nego ruath; gisango lemo mopogore opogore, Ka gisechopo to nyiri adek man gi kuon nyako dong' oko, to nyiri ariyo dhi omo nyako e simba mondo odhi ochiem. Lemo ma moko mane okel to itero odgi wuoyi malo. Yawuoyi mane oting'o ringono ok chame gin giboto thuon gweno garungu mano ema ilosonegi kaka migago, mond dalano to dhi chiemo gi nyako e tiend yath moro oko. Yawuoyi kande dok thurgi.

Nyako riyo dichiel bang'e, nyakono wuok gi waymare kod chuore kendo gidhi ir wuon odgi, kendo ipedhonegi pien gichung' e pienno, kanyo ema gi goloe chiwo margi korka chiena. Gichung' kama; nyako chung e bad wuoyi koracham, to way nyako chung e bad nyako korachich, nyako bedo diere. Bang'e yuor wuoyi wirogi gi mo kendo kiewogi gi nyim. Bang'e otweyonigi buombwe kato en bende otweyo mare, min wuoyi bende otweyone. Bang'e nyasino gi wuok gi diel ok onego gi raw kamoro kata koth chwe kata mudho olil nyaka gichopi thurgi nyako.

Kadok chien matin daher mar lero wach kuom kend miaha gi kit chiemo ma itedone. Ka nyako odonjo onindo achiel kato kiny itwene onyimbo kendo chi yuore moro chweyone chieno, kitweyo chieno to nyaka chiw diel sibini kata nyuok, yuore moro ema chiwore golo diend chieno. Diendno nyar wuon ema kawo. En wach matek ahinya mako nyako nimar seche moko en gi kihondko kaluwore gi ywak mane oywak ka jomeko kele. Onindo kech mak ochiemo kinyne seche mag onyango to inudone nyuka. Godhiambo to itedone kamongo kata ring'o, kata a lot dek, sewu, a lot boo mago kende e chiemb miaha mochamo nyaka chopi odogi. Kendo chiemb miaha ok ted gi mo.

Ka miaha dwaro dhi riere to rawera ma nyako ema wuok kode kotelone kendo koduogo bende kamano, nyaka chopi odog thurgi. Nyathi ma nyakoni ema chiemo kode ok onyal chiemo kende. Yawuoyi mathoth ahinya biro budho miaha mondo gi ng'eye en bende ong'egi kendo ok oyiene ji mondo owach weche maricho machalo ayany, nimar mano nyiso kido marach ne jodalano. Ji duto chanore kendo gi bidhore gi lewni mabeyo.

Ochopo thuolo ma koro itero nyako thurgi, wuodhni chwo ok dhiye. Mon gi nyiri ema terogi nyaka gichopi dalagi nyako. Ka gichopo dala to iromone gi e dhorangach iromonegi gi mondgi gi nyiri mane oterogi wuoth ka giwer kendo gipamo lwetgi. Ka nyako osekalo dhorangach to ochung' e dir rangach koracham mondo ong'olne gweno; wuod wuon moro ema ng'olone gwenono. Wuoyi ma dhi ng'olo gwenono ok wuog e dhorangach, ituchone rot moro ema odonjogo e dala.

Nyako chunggi waymare ma ne oago ka chuore, gikanyono ikelone kong'o modhing' e agwata kendo obilo matin. Waymare bende bilo kong'o bang'e omiyo jatwe buombwe, bang' mano ikelo nyim gi mo mondo owirgigo kendo kir nyim e ng'ute. Chi owadgi ema timo mago duto. Bnag' mano chi owadgi toyo sigalagala matek kendo oumo wiye gi okumba, koro gike kendo gidhi pacho ka mon nyono gi wer malich ahinya.

Gi kanyono gidhi dwaro dhako ma ja yath mondo omiye yadh chira, itwang'one yadhno kod min mare bende, kendo gimadho manyasi kanyakla. Mano eka oyiene riwo lwete gi min mare kochiemo kode e tawo achiel. Kochakore odiechieng'no ok ochak odonj e kachiend min nimar koro en migogo mosekendi. Kuom hawi marach ka dipo ni odonjo e kachiend min to ka oyudoni min mare pod nyuol to koro onyote ng'adore gi kanyo. Dech min mare bende koro ok odonje.

Mon gi nyiri manyocha okelo nyako nindo ariyo bang'e imiyogi kong'o kendo bang' chiemo (inyalo neg dhok ariyo kata adek luwore gi kar kwan welo) kendo gi madho kong'o koro gi dok gi onyimbo mane nyako obirogo.

Gidok gi nyako nikech nokele gi diel, kendo onindo adek kato bang'e ochako oduogo kendo. Kane ok okele gi diel to ok odog kodgi.

Bang' ndalo ang'wen jonyombo dhi gi dhok ariyo rwath gi roya, wuon keny (chwor nyako) turo negi powo kendo gisembogo roya, royani iluongo ni dher kede, ok nyal gole e dalano nyaka onyuol. Magi dhok mohango keny. Jo nyombo chiembgi maduong' en gweno kata chiemo manyocha odong' e nyasi mar rwako nyako bende inyalo ted nigi, mak mana chiembgi maduong' en gweno. Ket powo mane wuon keny omiyogi gidhi gichwoyo e wi tado tielo odgi nyako Jonyombo ema dokgi onyimbo mane nyako obirigo. Bang' mano chuor nyako koro nyalo mana nyombo. Ka dhok oseromo to nyako onego dog limbe thurgi. Mago duto timore nyaka chopi thuolo ma koro irisoe nyako, riso ema chalo kaka arus mar jaluo. Mano nyalo mana timore ka wuon kisera osedhi okwayo joodgi nyako koyie mondo orise. Ubiro somo wach kuom riso e migawo maluwo ma. Nyako nyalo wendo didek kata di ng'wen kapok owuoyo gi wuon odgi.

Ka nyako osedok limbe bang' nyombo to odhi gi gweno; ranyisi mar duoko gweno mane ong'ol e dhorangach wuon mare kane odhi thurgi e limbe mokwongo chande. Bang' limbeno chuore nyalo ikore mar dhi molo e dalagi nyako mar kisera; otero roya gi ruath.Wuodhno onyalo choko ji buora nyaka yawuot dalagi gi jo libamba bende; kar rombgi nyalo romo ji piero ariyo kata piero adek gi wiye moko, gi jathum (janduma) nikech puch oting'o chuor nyako.

Ka gi donjo e dalagi gi nyako; nyako moso welo duto to oweyo chuore mak omoso; chiengno ji mor e dala mangima, ruath oyang', nduma obagi, ji mor ahinya mar rwako wuon kisera. Kinyne itero welo e puodho, to chuor nyako to dong' gi ng'ato achiel. Jagam bende nyaka bedi e budhono mar ng'eyo kit jamni monegi ne welo.

Bang' ndalo ariyo kata adek to budho orumo kendo gidok thurgi; chieng' nego ruath nyako pando ne chuore chiemb ngege, ochiemo kode kendo mano e thuolo ma onyalo wuoyo gi chuore. Kinyne min nyako tedo tap siwina (min abiera), kata tawo maduong', ma rom gi nyalaro (oswaro maduong'), gi mo mool e tawo malando. Kanyo ema wuon kisera chieme gi yawuot libamba manyocha ochoko wuoth, mondo one lwet min nyako; kar rombgi nyalo bedo yawuoyi ang'wen gi en timogi ji abich; bang' mano korka oluongo yawuoyi ma moko mondo obi ochiem.

Kachiemo oserumo to jathum koro sewo pacho gi nduma maiye odich, nyako huwo chi owadgi diel sano. Oting'o diendno e agoge korka ochiwone. Mano nyalo bedo limbe mar adek, kendo kanyono wuon kisera kwayo riso kuom joodgi nyako. Bang' mano ka giyie to enorise e wuodhni.

Ochopo thuolo ma koro wuoyi osetieko wuodh kisera, kendo oseduogo thurgi. Otemo keto wach e nyim jonyuolne; min gi wuon kuom wach mar riso, nimar joodgi nyako noseyie mondo oris nyargi. Ka jonyuol oyie to koro gimanyo ruath maduong' ma nyako nyalo yie. Onego obed ruath ma buoch.

Koseyang'e to igolo ring' agoko, dho-remo, gibulo e mach man kachiena, kosechiek to kwar nyako kawo bolo tielo, gi dhoot, ei odgi wuoyi. Modong' to kwaro chamo gi wuon odgi nyako. Modong' to gibolo ne juogi (jomotho). Kayeng'o oserumo gigolo nyambich kor chak , chino, chuny gi ring'o moro matin kendo igoyo ohiwu ne nyako, mano e chiemo mokwong'o. Chiemono ochamo gi mogo mane oserego owuon.

Bang'e isang'o ring'o madhi thurgi nyako, kamano oserumo to itoko ring'o mane osetedi mar ohiwu itero e simba, nyako luong'o mon ariyo gi nyako achiel mondo gi konye chiemo. Ka gisechiemo to ji ting'o ring'o tero dalagi nyako kendo ka gichopo to inego ne gi gweno.

Ka joter ring'o duogo to gi duogogi nyiri manyalo romo piero ariyo gi wiye. Kinyne nyirigo rego gi duto. Nyar kirisa ema kuong'o rego mar tieko kwer eka nyiri ma moko rego. Kar tekre mon (seche mag odhiambo) yudo ka chiemo osechiek, nyiri koro dhi odgi wuoyi ka gi rwakore malong'o chuth.

Nyako biro kotweyo onyimbo gi chieno madit. Ka ji osebedo piny to chuor nyako donjo gi diek ang'wen; achiel mar madho nyuka (en odong' dala kanyo), adek modong' nyirigo tero thurgi nyako.

Yawuoyi koro biro e nyim nyirigo kabolo odeche, minyonge gi bonje, kar rombgi, ng'at mosebolo to ng'wenyo kuon, mano itimo mondo nyiri ochiem, nimar kaok gi golo chiwo moro amora to nyiri ok chiem. Nyiri nyaka tang' nimar yawuoyi nyalo tieko chiemo. Kinyne nyiri dok thurgi kendo nyako dong' mondo mond nyieke orise.

Odiechieng' riso, itedo chiemo kosechiek to nyieke dhi ome e simba eka ipike e od wuon odgi. Obedo e pien katung' eka nyieke kwaye mondo ochiem, to oduoko, ni odwaro gir ng'iyo tado eka ochiemo, nikech yande pok ong'iyo tat wuon odgi. Wuon odgi biro kendo kelo kwer mar nyaimbo,

Kweno otero ne min, koro onyalo chiemo. Bang'e koro ipogo chiemo ne mond nyieke koro gichiemo. Ka chiemo oserumo koro nyako tamore wuok dhi e simba nyaka miye dhiang', Kwar mare chiwo dhiang' eka owuok odok e simba.

Ka ring'o osetuo to otero tawo thurgi gi ring'o ma nobambo gi kabaka. Koduogo to obiro gi mogo, jokel nindo ariyo bang'e gidok. Bang' mano wuoyi luong'o nyiri onegone gi ruath miluongoni awuoro, ipogogi ring'o gi dhigo thurgi, min nyako iterone ywer gi agoko. Mano e kaka wach kend chalo e piny Luo ndalogi tinde bet opogore matin kaluwore gi kit dak masani ji odake, jomoko odak e bombe madongo kaka buore Kapango (Nyorobi), Nam Chumbi (Mombasa) kata e pinje mag Ulaya gi Amerka. Omiyo ok wanyal luwo chikegi duto. Mak mana nyombo (tero dhok thurgi nyako) to pod itimo kaka pile ma ong'e lokruok moro amora.

*************************************

MEDWA PACHI: Jagoro, jaluo dot kom