|
Jagoro; Ngire
Robert Jallang'o Akello
Wasebet ka ngimawa luorore ei pakruok kod nyadhi
chakre ndalo machon. Maeni en kido maber to ka wasikoe to ongee gima wasungo to wanyalo siko kaka
Oganda.
Maeni omiyo akwayo oganda Luo mondo wan'gi malo e yor
dongruok mar joka-Nyanam. Paroni chopona ahinya ka
aneno ka ogendni moluorowa mane waloyo koro kadhowa.
Maeni nikech wach mar weche mag piny kaka ese bedo
kodwa e ndalo mosekalo nyaka pinywa ne yud loch.
Somo ma ne wateloe nene jo-rabuon on'gadonwae rieko
chakre Bwana "Achel e wi Mia" ne donji e ot kom mar
n'giyo somo miluongo ni "Thuon Gweno" - molok gi dho
osach nam chumbi.
Ei kar somo maduon'g kaeni, wan'geyo ni jowa madongo
nene owe oko e telo okaw mose nindo mane Jambetre ei
London omayo Woud Gem tich ka giwacho ni wan ne waluwo
Jaramogi ndalo mar "Rwath". Yawa ma dongo ka mose
nindo Ngire Maduon'g mokuongo e ran'ginyno ei Afrika
ma Ugwe ka, Ominde "Lokro Nyan'g" woud Nyo'Dipo ne
godwa tweyo.Maeni omiyo yawa madongo, kata mana Wuod
Gem ma koro giparo acheeen sani gimiyo "Kom Telo", mar
Kar Somowa Maduon'g ka, nene giweyo ma odialo odhi
Pinje ma Mwalo obudhoe amin'ga.
Koro kata skunde ma ne wasomoe ogore piny. Sani Nyar Ruoth momako kom mar somo ei Piny Nam Lolwe kod
jopuonjwa motweyo igi ok oringo to eni koro temo omiyo skunde kaka Maranda, Kanga, Yala, Maseno, Kanyawanga
gi mamoko koro temo golo wigi.Mak mana ni skundegi nyithindo ma somoe ok gim mawa. Thothgi oa e ogendni
mamoko ma nyalo chulo pes somo.
Maeni bende timore e Kuonde Somo Madongo; nyithindwa bayo kite e ma odon'gnegi nikech nyithind jo-Rabuon
kod owetewa Lan'go to nigi omuom moromo miyogi chulo somo, nyiewo buge to kod dak. Ka an'giyo nyithindwa
kaeni to gichal joma owere e luet nono nikech gionge nyalo ka nyithi kiye. Obuongogi olokore ler nikech
kata chiemo tamogi ma gicham; pesa ma di giyudi moko
chulogo ne jolupgi modon'g chien e skunde ma gintie.
Lowo ma en mwandu ma oganda Luo ni godo to olin'g. Dhano otwo ka-Luo ma ongee to jomoko kaka owetewa ma
Lan'go to neno ber kata moloyo jo-Rabuon. Omiyo, kaka "Nyasaye konyo mana konyore kende", akwayo yawa modak
oko mondo waduto wane kaka wanyalo konyo gwengewa.
Ranyisi ma daketi en mar yawuot jo-Yakitinge ma odak Amerka. Yawuoyigi ofwenyo rieko biro thurka higa ka
higa kendo ka in'giyo yo ma dhi Rongo kod Awendo koa Kisii, inyalo wouro kaka oger udi mabeyo. Udigi
yawuiyigi ema gere kando kelonegi yuto maduon'g. Koro osibtende mag joka-Ya Kitinge ema ajuokewa ondiki
thiethee. Skunde mag nyithindo maa piny ma gigero kendgi opon'go pinygi kendo gindiko jopuonj moa e
ogandawa gichulo maber moloyo Piny Owacho. Omiyo kata duoko mag penj mag nyithindo maa nyocha giloyowae e
higa mokadho.
Nee uru ni kata nyamburko madongo ma ogandawa idho ka dhi thurwa. Magi thothgi yawuoyigi oriwre onyiewo moti
moa piny Afrika ma Milambo. Wan wanyalo mana sungo Nya Ugenya kende e ma ringo koa Migori nyaka
Eldoret. To aee Migori ka idhi Kisumo. Magi gin duto. To jogi to joka-Nyanam kaka Dkt. Antipas Otieno wuod
Alego, mosenindo Nick de Joule ja Gem,Ngire Maduon'g Odhiambo "Giko
Luo" wuod Mur ema opuonjo. Mosenindo Ker Paulo Mboya ja-Nyakongo to ogologi e rwako pien mana
nyoroni.
Thagruok gi ayany ema miyo ji paro. Omiyo nyathi kich to kod kimirwa ema joyiedhre mi yomb jo mwandu. Maeni
omiyo ayie kod jo-Kano ma yande iwacho ni "tar ti tek". Githuthni kod yudo chiemo - ochele kod omena
gipidho go oganda ndalo kech; dala mar Kisumo bende gilawore mana kod jo-Rabuon, Ya-Kitinge kod
Bayi.Yawuotgi bende ojok omako ndigni ti'ngo go ji. Dae bedi ni gin gi "tuk tuk" man piny India di gilos omuom
moloyo to yo ema ongee kama ochan ma di giringie maongee chwanyruok. Jo-Kano ka de bedi ni pi ok thagi
di gimedo sudo maber.
Udi madongo ma jo ok dagie to gin mana mag nyisruok,
ka mag jo-Karabondi, bende waayie. Wager udi moromo to
maler e meer. Pesa modon'g wagedgo e mier madongo kaka
Kisumu, Bondo, Siaya, Asego, Migori, Sori gi mier ma
kamago. Waparie uru ni jo-Rabuon, Ya-itinge, jo-Rabolo ma Malo
to loyowa nadi?.Duoko en ni:
1.Neuru ni mier kuma uae ochanore korka dak:udi, pur
ma kelo cham mag pacho kod ma irundo e chirni madala
kendo ma oko; somo mag nyithindo e dalau dhi maber
(nono to ibiro bedo mana gi raurni, jo-kwecho gi
jo-mecho ei dalau).Magi kelo kwe maen chakruok mar
dongruok e mier, kata e kind jonyuol.
2.Ket uru duonde mag dongruok e gwengeu. Ka ose yier joma on'ge ni ok nyal muodo omuom mag
dongruok gwen'g (ma ok Kidhedhe kata Miruka !) ornegi uru omuom koluwore kod chenro mondiki maber e yor
dongruok ma di giher tomo. Maeni biro miyo joma tindo tich ei gwenge. Jogi nyaka bed joma nyalo timo andiko
kaka omuom otiyo.
3. Ka uongee e omuom ma di kal mier mi chopi e gwenge, kwech uru kuom joma nyalo konyo moa Loka. An nyocha
aneno ka jo-Japan okonyo ya-Karombo ma odak Milambo kod omuom ma di rom Dola Elfu Ariyo Mia Abich
kende. Pesa matinnni ne onyiewo dhok ma inyedho piero adek, yawagi okunyo pi bende e mier apar kendo giyudo ler ma
otieno mawuok e chien'g (solar systems) e mier bende apar. To ok omuode kata hela ma osiepna ma
ja-Mbetre, "Rabora Wang'e Tindo" Morihisha Aoki ka obiro loro
tich to ochwe moyie ni jogo otiyo kod omuom e yo makare.Maeni koro omedowa mijin'go mar dok kwecho e yo
machielo nikech yawagi oneno mit tiyo gi omuom o yo makare. Koro dhok ose nyuol, ginyiedho kendo gimadho
chak ma en e chiemb Luo !.Yawa matindo bende sani rito dhok kendo ringo gi ndigni uso chak
modon'g.
Kata ei dala Buore ka,walin'g alinga. Waweyo jo-Mbetre madho mana kong'o to wadhum kodgi
"fwot fwot". Sama imadho kong'o kod jambetere e nyasi moro amora, kwechi
ne dalau! Gwelgi uru gibed wendu gikelnu dongruok, nikech Oganda to on'geyo rwako
welo.
Yawa man loka nam, dwar uru gunde ma nyalo konyojo-Luo. Githoth ma ka in e piny ojiro Nya-Amande to
"Stiftung" opon'go piny dwaro mana joma gikony. Amerka to koro othukore mokadho gi ma iluongo no
"Faondesen". Dwar uru jogi okelnwa kony ka wanedo konyore kendwa.
***************************************************
MEDO PARO Jambetre, Ajos
wuod Atiga
***************************************************
|
|